Vài kiến thức về tội phạm học

1) Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm được tội phạm học nghiên cứu

Là những hiện tượng có khả năng làm phát sinh tồn tại tình hình tội phạm trong xã hội và nhằm xây dựng được các biện pháp phòng ngừa hiệu quả Đối tượng nghiên cứu “Nguyên nhân và điều kiện tình hình tội phạm” trong tội phạm học được nghiên cứu ở các góc độ khác nhau sau:

– Nghiên cứu tình hình tội phạm nói chung trong xã hội
– Nghiên cứu tình hình tội phạm của từng nhóm tội (nhóm tội ma túy, nhóm tội gây thương tích …)
– Nghiên cứu các tội phạm cụ thể (tội cướp giật tài sản, tội tham ô…)
Ngoài ra tội phạm học còn nghiên cứu tình hình tội phạm trong từng lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, hay tội phạm gắn liền với từng giai đọan phát triển của xã hội

a) Nguyên nhân: do yếu tố kinh tế, xã hội và pháp lý

Ví dụ:

– Do tác động của kinh tế khó khăn khiến cá nhân/tổ chức (CN-TC) không có hoặc khó có việc làm;
– Do sự lỏng lẻo của hệ thống quản lý kinh tế nên CN-TC lợi dụng, chiếm đoạt…; vi phạm pháp luật.
– Do xã hội bất ổn, xã hội thiếu công bằng, dân chủ khiến CN-TC không định hướng được cuộc sống nên nảy sinh tội phạm;
– Do tính pháp lý hình sự còn hạn chế (việc vận hành của hệ thống pháp luật, cơ chế áp dụng, sửa đổi bộ luật hình sự …)

b) Điều kiện phát sinh tình hình tội phạm:

– Là cơ chế làm phát sinh tình hình tội phạm: Ví dụ – khả năng xảy ra tội phạm cao trong các dịp lễ lớn; những nơi công cộng mất trật tự; những khu vực hẻo lánh ít người qua lại…

– Bối cảnh phát triển nền kinh tế thị trường theo hướng XHCN (rất thuận lợi cho việc thực hiện tội phạm) do việc thiếu kinh nghiệm trong phương hướng, kế hoạch phát triển, khả năng dự đoán tình hình…

– Sự liên hệ ảnh hưởng của gia đình có lý lịch xấu, tiền án của người thân; hệ thống tổ chức của CN-TC lỏng lẻo hoạt động tư lợi xâu xé nhau…

2) Tình hình tội phạm ngoài là 1 hiện tượng xã hội trái pháp luật hình sự, pháp lí tiêu cực song nó còn mang tính giai cấp và thay đổi theo quá trình lịch sử.

– Bộ luật hình sự là sản phẩm của giai cấp thống trị trong xã hội có giai cấp

– Tình hình tội phạm thể hiện góc nhìn của giai cấp thống trị: 1 hành vi gây ra cho xã hội được xem là tội phạm khi nó quy định trong hệ thống pháp luật, mà hệ thống ấy được xây dựng từ 1 nhà nước thống trị.

– Tuy vào tình hình xã hội qua các biến đổi thời đại mà pháp luật về tội phạm cũng thay đổi đó chính là thay đổi theo quá trình lịch sử

Tình hình tội phạm mang tính giai cấp được thể hiện ở 3 vấn đề chính sau:

a) Nguồn gốc giai cấp : tình hình tội phạm không phải là hiện tượng có trong mọi xã hội lòai người mà nó chỉ ra đời cùng với sự xuất hiện sở hữu tư nhân, của sự phân chia xã hội thành các
giai cấp đối kháng, sự ra đời của nhà nước và pháp luật là khi có những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa
được

b) Nội dung của tình hình tội phạm: chính giai cấp thống trị trong xã hội sẽ qui định hành vi nào
bị xem là tội phạm và hệ thống các biện pháp trừng trị căn cứ vào tính chất mức độ nguy hiểm
của hành vi đó đối với lợi ích của giai cấp mình đồng thời chính giai cấp thống trị có tòan quyền đề ra những trình tự thủ tục áp dụng cho các họat động điều tra truy tố xét xử các hành vi phạm tội và người phạm tội

c) Tương quan về lực lượng: khi có sự tương quan giữa các giai cấp trong xã hội thì tình hình tội phạm cũng có sự thay đổi. Và khi những mâu thuẫn giữa các giai cấp trong
xã hội được giải quyết thì tình hình tội phạm cũng được lọai trừ. Khi nghiên cứu về tình hình tội phạm thì phải xem xét nó trong sự tương quan về lợi ích của các giai cấp trong xã hội, phòng ngừa tội phạm phải kết hợp với đấu tranh giai cấp và giảm thiểu những xung đột và mâu thuẫn trong xã hội.