Nếu do chủ quan gây tai nạn và tử vong có được công nhận liệt sĩ?

1/ Có mấy loại tai nạn?

Trong cuộc sống người ta hay nói nhiều đến tai nạn nghề nghiệp, tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt và tai nạn giao thông. Trong đó tai nạn lao động là 1 dạng tai nạn nghề nghiệp được định nghĩa như sau:

Tai nạn lao động là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể hoặc gây tử vong cho người lao động, xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động.

2/ Tai nạn trong lúc làm nhiệm vụ gọi là tai nạn gì?

Nhiệm vụ ở đây có thể là nhiệm vụ trong khi thi hành công vụ (người thực hiện thuộc cơ quan nhà nước hành chính và sự nghiệp) thường được gọi là tai nạn nghề nghiệp; cũng có thể là nhiệm vụ của 1 cá nhân tập thể trong khi làm công việc ược giao trong 1 doanh nghiệp, 1 tổ chức phi chính phủ và nếu bị tai nạn thì thường được gọi là tai nạn lao động.

3/ Các phi công quân sự bị tai nạn khi bay diễn tập gọi là tai nạn gì?

Khi bị tai nạn trong lúc bay diễn tập nghĩa là bị tai nạn trong khi thực hiện nhiệm vụ công vụ có thể gọi là tai nạn nghề nghiệp, tai nạn giao thông hàng không, hoặc cũng có thể gọi là tai nạn hàng không quân sự.

4/ Nếu chẳng may các phi công quân sự ấy bị thương vong có được gọi là liệt sĩ hoặc thương binh không?

Thông thường những trường hợp này họ đều được nhà nước công nhận là liệt sĩ, thương binh hoặc bệnh binh. Khi đó họ và thân nhận của họ sẽ được nhiều chính sách ưu đãi đối với người có công (với đất nước).

5/ Giả dụ khi điều tra các vụ tai nạn hàng không quân sự ấy mà xác định nguyên nhân là do lỗi của chính các phi công quân sự ấy thì sao?

Vấn đề thời sự là đây! Theo các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam trong việc chịu trách nhiệm pháp lý thì những cá nhân hay tổ chức, khi bị xác định có lỗi vi phạm pháp luật (vi phạm những điều quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật) hoặc phạm tội (vi phạm các tội danh quy định trong bộ luật hình sự) thì phải chịu 1 trong hoặc nhiều trách nhiệm pháp lý về hành chính, dân sự, hình sự hoặc trách nhiệm kỷ luật). Do vậy dù bất cứ ai, trong mọi lĩnh vực nào, khi vi phạm pháp luật thì phải chiụ hậu quả pháp lý bao gồm: bồi thường thiệt hại, bị phạt tiền, bị cảnh cáo, bị thôi việc, bị cải tạo không giam giữ, bị trục xuất, bị quản thúc, bị phạt tù có thời hạn, hoặc thậm chí tử hình…

Trong trường hợp các phi công được xác định là nguyên nhân gây ra lỗi nghiêm trọng trong các vụ tai nạn hàng không quân sự gần đây thì rõ ràng theo quy định phải chịu trách nhiệm pháp lý như đề cập trên!

6/ Vậy nếu nhà nước ta vẫn phong tặng danh hiệu liệt sĩ cho các phi công bị thiệt mạng trong các tai nạn hàng không quân sự vừa qua phải chăng là sai trái và không công bằng pháp lý?

Nếu thực sự xác định nguyên nhân là do lỗi chủ quan bất cẩn mà các phi công quân sự gây ra trong khi thực thi nhiệm vụ thì nhà nước cần phải xem xét lại việc công nhận liệt sĩ này. Một phần thể hiện yếu tố hợp lý trong các vụ việc có liên quan đến thiệt hại cho xã hội hoặc nhà nước, một phần thể hiện tính công bằng và nghiêm minh trong pháp luật.

Một vụ tai nạn hàng không dù việc gây thương vong có tính chất tương tự hoặc nhẹ hơn các vụ tại nạn về đường sắt, đường bộ hoặc đường thuỷ nhưng tính chất nghiêm trọng của nó mang lại rất là lớn, gây tổn thất cho nhà nước, an ninh quốc gia và thiệt hại cho xã hội không hề nhỏ. Ví dụ: Vụ tai nạn máy bay Su-22 rơi tại đảo Phú Quý – Bình Thuận, dù thiệt mạng 2 người nhưng gần cả hệ thống chính trị từ lãnh đạo bộ quốc phòng, công an, y tế, cảnh sát biển, bộ nông nghiệp, trung tâm cứu nạn quốc gia, và cả ngư dân, người dân ven biển đều tham gia tìm kiếm, trục vớt, điều tra cả ngày lẫn đêm… Hỏi rằng tổn thất đâu chỉ dừng lại ở 2 sinh mạng của 2 gia đình…

7/ Trường hợp các phi công quân sự vì bất cẩn trong chuyên môn nghiệp vụ mà gây ra tai nạn hàng không khiến họ phải tự vong thì nên xử lý thế nào?

Trường hợp này nên xử lý theo hướng của một vụ tai nạn lao động hoặc vụ tai nạn nghề nghiệp. Khi đó tuỳ theo việc xác định lỗi mà nhà nước bồi thường trợ cấp theo quy định của Luật lao động, hoặc Luật bảo hiểm xã hội hoặc bảo hiểm y tế. Nếu là tai nạn nghề nghiệp thì sẽ xử lý bồi thường theo quy định của hợp đồng bảo hiểm mà cơ quan bảo hiểm quy định.

8/ Các quy định như thế nào để được công nhận là liệt sĩ?

Theo Điều 11, Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 04/2012/UBTVQH13 (quy định chi tiết ở Điều 17 nghị định 31/2013/NĐ-CP) :

1. Liệt sĩ là người đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế hoặc vì lợi ích của Nhà nước, của nhân dân được Nhà nước truy tặng bằng “Tổ quốc ghi công” thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Chiến đấu hoặc trực tiếp phục vụ chiến đấu;
b) Trực tiếp đấu tranh chính trị, đấu tranh binh vận có tổ chức với địch;
c) Hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị địch bắt, tra tấn vẫn không chịu khuất phục, kiên quyết đấu tranh hoặc thực hiện chủ trương vượt tù, vượt ngục mà hy sinh;
d) Làm nghĩa vụ quốc tế;
đ) Đấu tranh chống tội phạm;
e) Dũng cảm thực hiện công việc cấp bách, nguy hiểm phục vụ quốc phòng, an ninh; dũng cảm cứu người, cứu tài sản của Nhà nước và nhân dân;
g) Do ốm đau, tai nạn khi đang làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh ở địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn;
h) Thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 19 của pháp lệnh này chết vì vết thương tái phát.

9/ Nhà nước có công bằng không khi cũng là phi công, nhưng nếu gây tai nạn hàng không thì phi công dân sự lại bị chỉ trích và chịu trách nhiệm pháp lý, còn phi công quân sự thì không bị lên án gì mà còn được nhiều người tiếc thương và được nhiều đặc ân của người có công?

Không chỉ riêng gì phi công dân sự mà nhiều cá nhân ngoài quân sự khác khi bị tai nạn nghề nghiệp mà gây tai nạn thì mặc nhiên bị xã hội soi mói và có nhiều bất lợi hơn là người làm trong quân đội.

Đó phải chăng là vấn đề lệch pha và thiên vị trong pháp luật(?) Dù chưa thể khẳng định là như vậy nhưng rõ ràng xã hội và đường hướng của chính sách của Nhà nước phải chăng còn nhiều bất cập:

– Chủ trương của Đảng là dung hoà lợi ích dân tộc giữa bảo vệ và xây dựng đất nước, nhưng chính sách của nhà nước thì lại coi trọng và hậu đãi người có công giữ gìn và bảo vệ tổ quốc hơn hơn là những người có công xây dựng đất nước (nó có vẻ tương ứng “ngồ ngộ” với bóng đá: Dù là môn thể thao mang tính tập thể song cá nhân trên hàng tấn công được đề cao hơn cá nhân nơi hàng phòng ngự!). Bằng chứng là Những “anh hùng thời kỳ đổi mới” khi qua đời chắc gì được chôn tại nơi “tổ quốc ghi công” hoặc thân nhân có được trợ cấp ưu tiên gì?

– Đâu đó còn nhiều bất hợp lý trong chính sách giữa quân đội và dân sự cho nên những vụ việc như cháy nhà máy sản xuất pháo bông Z121 thuộc bộ quốc phòng; vụ mở rộng đường Trường Chinh “cong mềm mại” ở Hà Nội… luôn có giới hạn đỏ trong việc thông tin và cuối cùng cũng được giải quyết 1 cách êm ả.

>>> Chúng ta luôn tiếc thương, ghi công những đóng góp xưa nay của những người đã vì trách nhiệm mà hoàn thành nhiệm vụ được giao. Những trách nhiệm đó không dừng lại ở việc hy sinh xương máu đánh đuổi quân thù, không chỉ là sẵn sàng chiến đấu bảo vệ tổ quốc, mà còn là những việc nghiên cứu khoa học, sản xuất kinh doanh phát triển kinh tế. Tất cả những việc làm ấy, tất cả con người ấy nếu thực hiện tốt dù ít dù nhiều đều là yêu nước đều đóng góp vào công cuộc bảo vệ và xây dựng tổ quốc. Mặt trận nào cũng quan trọng và đều được trân trọng như nhau. Vì lẽ đó nếu một ai dù ở cương vị nào, lĩnh vực nào nếu chủ quan không làm tốt nhiệm vụ của mình, hoặc bất cẩn gây thiệt hại cho dân, cho nước thì cũng phải chịu trách nhiệm pháp lý với trước tổ quốc.

Pháp luật chúng ta đã từng tạo sự bình đẳng trong quan hệ dân sự về khía cạnh quyền lợi như vấn đề chia tài sản trong thời kì hôn nhân ở Luật hôn nhân và gia đình 2014; quyền và sự ưu tiên của phụ nữ trong tuyển dụng ở Luật bình đẳng giới; Quyền lợi của lao động nam khi có vợ thai sản trong Luật bảo hiểm xã hội 2014; Sự bình đẳng trong kinh doanh, đầu tư giữa doanh nghiệp nhà nước và tư nhân ở Luật Doanh Nghiệp 2015, Luật đầu tư công 2014… Thế thì để làm tốt và công bằng hơn nữa, pháp luật cũng cần quy định 1 cách bình đẳng về khía cạnh trách nhiệm pháp lý trong và ngoài cơ quan nhà nước, trong và ngoài lĩnh vực quân sự khi các cá nhân tổ chức liên quan xác định có vi phạm pháp luật!
Bao lâu chờ đợi những chính sách nhân văn, hợp lý, và bình đẳng của nhà nước, mỗi người chúng ta hãy cứ tập trung tối đa vào trọng trách hoặc công việc của mình để không chỉ hoàn thành nhiệm vụ được giao mà chính là nhằm mục đích nuôi sống bản thân và gia đình, góp phần xây dựng đất nước hoà bình ấm no và không lo vi phạm pháp luật!
__________________________________________________

* PS: Bản thân người viết từng là quân nhân thời bình.